مداری که در زیر شماتیکش رو ملاحظه می کنید می تونه سرعت یا دور یک فن DC رو کنترل کنه. این مدار در سایت pcbheaven معرفی شده و ما اون رو بستیم و عملکردش رو بررسی کردیم.

کنترل دور فن

قبل از هر چیز دقت کنید که این فن دو سیمه س و تاکومتر نداره.
کارکرد مدار خیلی ساده س و دردسرهای کنترل سرعت فن با PWM رو نداره.
ولتاژ بیس ترانزیستور به کمک یک ولوم یا پتانسیومتر تعیین می شه و در نتیجه جریانی که از فن می گذره تغییر می کنه و باعث می شه دورش کم و زیاد بشه.
با بالا رفتن جریانی که از کلکتور می گذره ولتاژی که روی امیتر میفته بیشتر می شه و بنابراین بین کلکتور و امیتر ترانزیستور اختلاف ولتاژ کمتری ایجاد می شه و این به این معنیه که هر چه سرعت فن بالاتر باشه اتلاف حرارتی کمتری روی ترانزیستور داریم و بازده بیشتر می شه، و به همین ترتیب اگه دور فن کم باشه ترانزیستور گرمای بیشتری تولید می کنه.
بنابراین ترانزیستور باید مطابق با جریان فن انتخاب بشه و در صورت نیاز هیت سینک هم به کار بره.
درباره خازن C1 هم باید گفت که وجودش الزامی نیست و جلوی نوسانات رو می گیره و اگه با اسیلسکوپ نگاه کنید می بینید که بدون این خازن شکل موج ولتاژ فن دارای ریپل هست.

مدار دیمر

بدون دیدگاه

در این مطلب یک مدار دیمر ساده معرفی شده
دیمر مداری هست که با برش زدن ولتاژ سینوسی منبع در زمان مشخص شده در هم نیم سیکل فقط بخشی از توان رو به بار انتقال می ده.
می تونیم در شکل زیر نحوه برش خوردن ولتاژی که روی بار میفته رو ببینیم و با ولتاژ منبع مقایسه کنیم.

شکل موج سیگنال اولیه
شکل موج برش خورده

مداری که این کار رو انجام می ده در شکل زیر دیده می شه

قطعه ای که عمل کلید زنی رو انجام می ده ترایاک نامیده می شه. ترایاک های مختلف می تونن جریان ها و ولتاژهای مختلف رو تحمل کنند. بنابراین باید ببینیم که بارمون چقدر جریان می کشه و ترایاک مناسب رو انتخاب کنیم. ترایاک های متداول در بازار ما عبارتند از سری BT13X و BTAXX عددی که در اسم ترایاکهای بالا به کار میره نشون میده که چقدر می تونن جریان تحمل کنن. مثلا BT136 می تونه 4 آمپر تحمل کنه و BTA16 می تونه 16 آمپر تحمل کنه. تفاوت این دو سری در اینه که در سری BTA بدنه فلزی به هیچ یک از پایه ها وصل نیست. اما ویژگیهای ترایاک به تنهایی نمی تونه تضمین کنه که تا حداکثر جریان نامی رو بتونه تحمل کنه و بسته به بار باید از هیت سینک مناسب استفاده بشه. خازنها هم حتما باید ولتاژ بالا باشند تا نسوزند. معمولا از خازنهای پلی استر ولتاژ بالا استفاده می شه. ولوم می تونه 500 کیلو یا 250 کیلو اهم باشه. با چرخوندن ولوم زاوبه آتش ترایاک عوض می شه و ولتاژی که روی بار میفته تنظیم می شه.
نکته مهم درباره دیمرها اینه که معمولا برای بارهای غیر القایی به کار می رن، مثل لامپ رشته ای و المنت. بنابراین معمولا برای تنظیم دور موتور استفاده نمی شه و همچنین نور لامپهای کم مصرف و فلوروسنت رو هم نمی شه با این دیمر کم و زیاد کرد. البته روی بعضی موتورها بویژه موتورهای یونیورسال قابل استفاده است اما با چرخوندن ولوم سرعت موتور خیلی نرم کم و زیاد نمی شه.